z ostatniej chwili
W dniu 18 czerwca 2024 r. biuro ewidencji ludności czynne w godzinach od 7:00 do godziny 11:00. Skrócenie czasu pracy spowodowane jest przyczynami technicznymi. Uprzejmie informuję, że od dnia 13 czerwca 2024 roku do dnia 31 sierpnia 2024 roku Urząd Gminy Mszana Dolna będzie czynny od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 15.00 Kasa urzędu czynna: Wtorek: 8:00-12:00 Środa: 13:00-15:00 Czwartek: 8:00-12:00 Wpłaty dokonać można w każdej placówce BS Mszana Dolna – bez prowizji
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Dowiedz się więcej Rozumiem
Powiększ: A A A
A A A A A
Biuletyn informacji publicznejCyberbezpiecznyWybory uzupełniającetransmisjadostępnośćOtwórz się na pomocProfilaktyka jodowaStrategia terytorialnawyposazeniekoronawirusstudiumrodoJak zatwić sprawęOgłoszenia WójtaProgram Czyste PowietrzeDziedzictwoCała naprzód IIPlan zagospodarowania przestrzennego - interaktywna mapaProfil zaufanyinterpelacjeostrzezenia meteocyfrowa gminaremont kwateryJustyna Kowalczykgmina w obiektywie.htmlGaleria zdjęćznpOdkryj Beskid WyspowyObrona cywilnae-urzadkanalizacjadeklaracjaDostępnośc aplikacjiinformacje-do-banerow/datacje-z-budzetu-panstwasdsUrząd statystycznyBudowa kanalizacji sanitarnej w miejscowości Raba Niżna - etap IIIjakości powietrzaEkointerwencja

Ksiądz Józef Stabrawa 1881-1942


Ksiądz Józef Stabrawa był proboszczem parafii rzymsko – katolickiej w Mszanie Dolnej i dziekanem dekanatu mszańskiego w latach 1917 – 1942, więźniem politycznym hitlerowskich obozów koncentracyjnych w Oświęcimiu, a następnie w Dachau.

Dnia 17 sierpnia 2012 roku upłynęło 70 lat od jego śmierci w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Dachau. Społeczna aktywność księdza Józefa Stabrawy w okresie międzywojennym oraz jego ofiarna działalność na rzecz Kościoła w środowisku, a przede wszystkim patriotyczna postawa w latach niemieckiej okupacji, za którą zapłacił swym życiem, zasługuje na przypomnienie.

            Ksiądz Józef Stabrawa urodził się w Królówce koło Bochni 8 stycznia 1881 roku jako syn Jakuba i Teresy. Do szkoły podstawowej uczęszczał w swojej rodzinnej wsi. Gimnazjum w Bochni ukończył w roku 1903, a studia teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym w Tarnowie w roku 1907.

            Swoją pracę duszpasterską rozpoczął jako wikariusz w katedrze tarnowskiej, a następnie w Wojniczu. Od 1 sierpnia 1907 roku przeniesiony został do Woli Rzędzińskiej gdzie wybudował kościół. Probostwo w Mszanie Dolnej objął z dniem 1 czerwca 1917 roku i swoje obowiązki duszpasterskie pełnił tam przez 24 lata i 3 miesiące. Początek jego pracy duszpasterskiej w Mszanie Dolnej przypadł na lata głodu i epidemii. Ksiądz Józef Stabrawa zdawał sobie sprawę, ze ulżenie doli ludu może nastąpić jedynie poprzez społeczne działanie na rzecz poprawienia sytuacji miejscowej ludności. Okres głodu i długich przednówków po pierwszej wojnie światowej przedłużył się na lata dwudzieste. Niska produkcyjność gospodarki chłopskiej była przyczyną wielkiego ubóstwa i uzależniania ludności wiejskiej od kapitału żydowskiego, udzielającego kredytu, zarówno towarowego, jak i pieniężnego na lichwiarskich warunkach. Dla samoobrony przed wyzyskiem na terenie Mszany Dolnej w roku 1909 została zorganizowana Kasa Stefczyka, a w roku 1913 Spółdzielnia Rolniczo – Handlowa działająca pod firmą Składnica Kółek Rolniczych. Właśnie w tych firmach ksiądz Józef Stabrawa pełnił społeczne funkcje: prezesa Rady Nadzorczej w Kasie Stefczyka (w latach 1919 – 1925), prezesa Zarządu w Składnicy Kółek Rolniczych w Mszanie Dolnej (w latach 1925 – 1928) przyczyniając się wydatnie do dynamicznego rozwoju tych instytucji.

            W Starostwie Powiatowym w Limanowej pracował i działał jako radny, co potwierdza zachowana legitymacja, wystawiona dnia 14 września 1920 roku. Ksiądz Józef Stabrawa był także członkiem licznych organizacji społecznych działających w okresie międzywojennym, czego dowodem są dyplomy i legitymacje, jak np. Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Mszanie Dolnej, Ogniska Związku Podhalan, Polskiego Związku Narciarskiego.

            Dnia 11 listopada 1937 roku otrzymał Złoty Krzyż Zasługi. Oto treść jego nadania: „Prezes Rady Ministrów stwierdza, że Prezydent Rzeczypospolitej zarządzeniem z dnia 11 listopada 1937 roku nadał księdzu Józefowi Stabrawie proboszczowi w Mszanie Dolnej Złoty Krzyż Zasługi po raz pierwszy za zasługi na polu pracy społecznej. Prezes Rady Ministrów – Sławoj Składkowski”.

            Pod koniec okresu międzywojennego staraniem księdza Stabrawy rozpoczęto elektryfikację Mszany Dolnej. Wybudowano linię wysokiego napięcia doprowadzającą prąd elektryczny z Rabki przez Zaryte i Rabę Niżną do Mszany Dolnej. Najpierw doprowadzono prąd do kościoła parafialnego, plebanii i pozostałych budynków kościelnych oraz do Domu Ludowego im. Władysława Orkana, później do wielu budynków mieszkalnych w Mszanie Dolnej.

            Ksiądz Józef Stabrawa zlecił także przebadanie źródeł góry Lubogoszcz, gdzie jak się okazało, woda ma właściwości lecznicze. Opracował również plan grawitacyjnego zaopatrzenia Mszany w wodę. Projekt ten nie został zrealizowany, ponieważ wybuchła II wojną światową, ale wykorzystano go w latach pięćdziesiątych i zbudowano wówczas wodociąg działający do dnia dzisiejszego.

            Staraniem księdza Stabrawy powstawały obiekty użyteczności publicznej. W latach 1929 – 1930 zbudowano most na rzece Porębiance łączący Mszanę Dolną z Górną. Po wielkiej powodzi w roku 1934 most ten odbudowano, a następnie zbudowano nowy, na rzece Rabie, w stronę Glisnego. Na uroczystość oddania do użytku tego mostu przybył ówczesny Wojewoda Krakowski Małaszyński, który poczynania inwestycyjne księdza wspomagał dotacjami pieniężnymi.

            Ksiądz Józef Stabrawa odznaczał się wielką gościnnością. Często bywał w Mszanie Metropolita Krakowski kardynał książę Adam Stefan Sapieha. Pisarz – piewca Gorców Władysław Orkan wstępował tu z wizytą, gdy przyjeżdżał do rodzinnej Poręby Wielkiej. Poeta Karol Hubert Rostworowski bywał w Mszanie Dolnej i wstępował na plebanię z wizytą do księdza proboszcza, pozostawiać swoje nowo wydane książki z własną dedykacją. Rodzeństwo pianistów Halina i Jan Ekierowie (obecnie przewodniczący Konkursu Chopinowskiego w Warszawie) było mile widziane w Mszanie Dolnej i przyjmowane przez księdza w okresie wakacji na plebanii mszańskiej. Artysta malarz – portrecista Bolesław Barbacki pozostawił w Mszanie Dolnej portrety ks. Stabrawy.

            Ksiądz Stabrawa dostrzegał piękno gór, stroju regionalnego, obrzędów i zwyczajów tu panujących. Zalecał nowożeńcom w czasie uroczystości ślubnej nosić strój regionalny.

            Wybudował w Mszanie Dolnej Podhalański Dom Ludowy im. Władysława Orkana (obecnie kino „Luboń”). W roku 1938 oddał do użytku społeczeństwu mszańskiemu jego środkową część. II wojna światowa przeszkodziła w budowie dwóch  bocznych skrzydeł tego obiektu i pokrzyżowała realizację wielu innych zadań inwestycyjnych, jakie sobie zaplanował.  Dzięki księdzu Stabrawie  powstał także nowy budynek organistówki, przebudowano i powiększono budynek plebanii, nadając mu piękny wygląd.

            W I połowie lat dwudziestych ubiegłego wieku wnętrze kościoła parafialnego przyozdobił piękną polichromią zaprojektowaną i wykonaną przez prof. Makarewicza z krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wzbogacił także świątynię o witraże zaprojektowane przez wybitnych artystów: Żelechwskiego, Gedliczkę, Czerwenkę. Jeden z witraży (Matka Boża z Dzieciątkiem Jezus) uzyskał złoty medal na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w roku 1929. Za czasów probostwa księdza Stabrawy przebudowano także boczne ołtarze w mszańskim kościele: ołtarz Serca Jezusowego oraz Matki Bożej Dobrej Rady. Stare oleodruki Drogi Krzyżowej zostały zastąpione nowymi obrazami olejnymi, wykonanymi przez artystę Józefa Zająca.

            Uporanie się z trudnościami finansowymi przy realizacji tych inwestycji było bardzo trudne. Składki miejscowej ludności nie wystarczały. Dlatego ksiądz Stabrawa nawiązał kontakt z rodakami przebywającymi na emigracji w Stanach Zjednoczonych Ameryki, informował ich o swych planach upiększania kościoła, apelował o składanie ofiar na ten cel. Napisy na witrażach świadczą o tym, że fundatorzy pochodzili zarówno z zagranicy jaki z sąsiadujących z Mszaną Dolną wiosek: Łętowego, Mszany Górnej, Łostówki i Glisnego.

            Wielką zasługą księdza Józefa Stabrawy był jego wkład pracy w budowę obiektów kolonii letniej na Śnieżnicy dla młodzieży należącej do Sodalicji Mariańskiej. W pismach założyciela Kolonii na Śnieżnicy, księdza J. Winkowskiego, można spotkać liczne i słuszne wyrazy wdzięczności skierowane pod adresem mszańskiego proboszcza: „On był praktycznie nadzorcą wszystkich robót budowlanych i leśnych na Śnieżnicy trwających przecież cały przedwojenny czas, tzn. pełnych 11 lat” („Na Śnieżnicy”, nr 2(15) r. 2002).

            Ksiądz Stabrawa propagował także budownictwo letniskowe na przyjecie gości w okresie letnim i zimowym. Dzięki jego interwencji w PKP uruchomiono specjalne pociągi osobowe na trasie Warszawa – Mszana Dolna. Widział w tym również możliwość poprawy życia ludności. Górzysty teren mszańskiego regionu, doskonałe warunki klimatyczne, czyste rzeki Mszanka i Raba, czyniły te okolice przydatnymi dla rozwoju turystyki i wypoczynku.

            Propagował również rozwój sadownictwa na tutejszym terenie. Chłopi z Mszany Dolnej i Łostówki zakładali sady, bo ziemia tutaj była nie bardzo urodzajna. Był dobrym gospodarzem i postępowym rolnikiem. Przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego korzystał z rad i wskazówek wybitnych specjalistów z Górskiej Szkoły Rolniczej w Łososinie Górnej: jej dyrektora inż. Jana Drożdża w zakresie uprawy ziemi, inż. Józefa Marka w dziedzinie sadownictwa, inż. Twardzickiego ze Związku Hodowców Bydła Czerwonego Polskiego w Krakowie w zakresie hodowli krów mlecznych.

            Dla uzyskania postępu w sposobie gospodarowania miejscowych chłopów nieodzowne było propagowanie oświaty rolniczej, a w szczególności kierowanie chłopskich synów do Szkoły Rolniczej w Łososinie Górnej. Ksiądz Stabrawa popierał tworzenie  przez młodzież zespołów przysposobienia rolniczego, organizowanie wystaw rolniczych.

            Pomimo rozlicznych prac społecznych i inwestycyjnych był bardzo zaangażowanym duszpasterzem swojej parafii.

            W momencie wybuch II wojny światowej ks. Stabrawa, przewidując rekwizycję dzwonów kościelnych przez Niemców, zlecił ukrycie dwóch większych na wieży kościoła.

            W lutym 1940 roku wstąpił w szeregi Polski Walczącej nawiązując kontakt bezpośredni z Komendą Główną Związku Walki Zbrojnej w Krakowie. Udzielał uciekinierom pomocy przy przejściu przez granicę na Słowację. Pomagał osobom wysiedlonym z Rzeszy, a mieszkającym w Mszanie Dolnej. Apelował z ambony do parafian o zachowanie patriotycznej postawy i o postępowanie godne Polaka.

            Z polecenia miejscowego burmistrza Władysława Gelba był zakładnikiem, a następnie został aresztowany przez gestapo w dniu 15 września 1941 roku. Więziono go w Nowym Sączu i Tarnowie, a następnie wywieziono do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu i Dachau. Katowany cały czas przez Niemców, umęczony głodem, biciem, flegmoną i bardzo złym traktowaniem, zmarł 17 sierpnia 1942 roku w obozie koncentracyjnym w Dachau.

            Przykład jego nieugiętej postawy patriotycznej, potwierdzony własną śmiercią w obozie koncentracyjnym, miał poważny wpływ na postawę miejscowego społeczeństwa wobec okupanta.

            W 25 rocznicę śmierci ks. Józefa Stabrawy na ścianie przy wejściu głównym do kościoła parafialnego w Mszanie Dolnej odsłonięto popiersie i tablicę pamiątkową wykonane przez miejscowego artystę Stanisława Ciężadlika. Natomiast popiersie księdza autorstwa rzeźbiarza Władysława Jani znajduje się w Sali Domu Ludowego im. Władysława Orkana w Mszanie Dolnej (obecnie kino „Luboń”). Nazwisko księdza Józefa Stabrawy jest także wymieniane na tablicy pamiątkowej przy wejściu do Bazyliki NMP w Krakowie.

            Pośmiertnie ksiądz Józef Stabrawa otrzymał w dniu 8 kwietnia 1987 roku Krzyż Oświęcimski, nadany uchwałą Rady Państwa.

            W 70 rocznicę śmierci ks. Józefa Stabrawy, 19 sierpnia 2012r. odsłonięto marmurową tablicę z popiersiem tego niezłomnego i bohaterskiego kapłana, autorstwa Janusza Wątora. Tablicę umieszczono na murze cmentarnym biegnącym wzdłuż nowej uliczki, noszącej od tego dnia imię męczennika z Dachau.

 

Przedruk za „Almanachem Ziemi Limanowskiej” Nr 12 Rok IV Wiosna 2003

Korekta tekstu: Anna Knapczyk

Zdjęcia pochodzące z archiwum prywatnego rodziny F. Knapczyka udostępniła Anna Knapczyk.

 

           

Portret ks. Stabrawy namalowany przez Stanisława Ciężadlika w 1932r

Wizyta kard. Stefana Sapiehy na Śnieżnicy w Kasinie Wielkiej 30.06.1930r. (pierwszy z prawej ks. Stabrawa)

Fragment polichromii kościoła  p.w. św. Michała Archanioła w Mszanie Dolnej

Kardynał Stefan Sapieha wśród Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej 1930r. (drugi z prawej, rząd dolny - ks. Józef Stabrawa)

Ks. bp Franciszek Barda, rodak, w Mszanie Dolnej  po otrzymaniu święceń biskupich w 1933r. (wśród gości na zdjęciu książę Drucki - Lubecki w mundurze wojskowym, trzeci od lewej ks

Ks. dziekan Józef Stabrawa